Staatsbosbeheer en boeren: samen voor natuurbeheer in Nederland

Door Luuk Oevermans, teamleider Staatsbosbeheer van natuurgebied ‘t Groene Hart

Bij De Groene Weg staat maart in het teken van natuur. Een thema dat mij nauw aan het hart ligt. Als teamleider ‘t Groene Hart bij Staatsbosbeheer houd ik me dagelijks bezig met het beschermen van de natuur. Daarmee werk ik veel samen met (biologische) boeren. Want alleen samen zorgen we voor meer biodiversiteit en duurzaamheid. En dat is dan weer heel belangrijk om bijvoorbeeld de weidevogels te beschermen. Benieuwd hoe dit precies zit? Ik vertel je er graag meer over!

Even terug naar het begin, want wat doet het Staatsbosbeheer ook alweer precies? Wij beheren het ‘groene erfgoed’ van Nederland. 273.000 hectare natuur, waarvan 50.000 hectare grasland die we verpachten aan boeren. ‘Agrarisch medegebruik’ noemen we dat. Boeren kunnen vaak wel een extra stuk grond gebruiken en wij hebben veel natuurgrasland om te verpachten, vaak grenzend aan boerenbedrijven. Een mooie win-win-situatie dus. Of we dan zomaar met alle boeren samenwerken? Zeker niet! We zoeken vooral naar boeren die aandacht hebben voor biodiversiteit en duurzaamheid op het eigen bedrijf. Biologische boeren passen vaak goed in dat plaatje. Met hen sluiten we graag een natuurinclusieve overeenkomst.

Natuurlijk beheer

Het gaat erom dat de boer zelf gemotiveerd is om het anders te doen. Want het is niet dat de boer alles kan doen met de grond wat hij wil. We maken afspraken over het gebruik van de grond. In die afspraken staat een natuurlijk beheer van het grasland centraal. Boeren moeten bijvoorbeeld rekening houden met uitgestelde maaidatum, weinig bemesting en geen gebruik van chemische bestrijdingsmiddelen. Vaak is er ook sprake van een hoger waterpeil. We hebben een eigen opleidingsprogramma waarin we de boeren meer kennis bijbrengen over natuurwaarden en beheer. Zo begrijpen ze ook beter waarom we bepaalde dingen van ze vragen. Op die manier zetten we ons samen in om een goede leefomgeving te creëren voor populaties die van grasland afhankelijk zijn, zoals weidevogels.

De orang oetan van Nederland

Weidevogels zijn een belangrijk thema. Niet alleen op onze agenda, maar ook op die van de politiek. We kennen allemaal wel de typische weidevogels zoals de grutto en kievit. Iconen van ons landschap die zonder bescherming dreigen te verdwijnen uit onze polders. ‘Ouderwets’ grasland en kruidenrijke hooilanden met insecten zijn een goede leefomgeving voor deze vogels. Maar met de intensivering van de boerenbedrijven de afgelopen decennia bleef er steeds minder geschikte grond over. Gevolg? Steeds minder weidevogels. En dat is een serieus probleem, omdat het voortbestaan van deze vogels in gevaar komt. Je kunt dit vergelijken met het voortbestaan van de orang oetans in Indonesië. Als wij slordig omgaan met onze graslanden doen we hetzelfde als wat Indonesië doet met haar tropische regenwoud. Daarom proberen we, samen met de boeren, de graslanden weer geschikter te maken voor weidevogels.

Voorbeeld doet volgen

Ik werk graag met voorbeeldbedrijven: boerderijen die aan anderen laten zien dat je op een alternatieve manier een goede boterham kunt verdienen en tegelijkertijd iets goed doet voor de natuur. De Drie Wedden, een biologische boerderij die is aangesloten bij De Groene Weg, is zo’n bedrijf. Hoewel deze boerderij geen grond van ons pacht, vind ik het wel een mooi voorbeeld van natuurbeheer. Deze boeren hebben een eigen natuurbeheerplan en zetten zich zoveel als ze kunnen in voor de natuur. Ik ken deze boeren goed en we wisselen wel eens van gedachten. En ook persoonlijk koop ik graag vlees bij de boerderijwinkel van De Drie Wedden. Omdat het heerlijk biologisch vlees is, maar vooral ook omdat ik 100 procent achter hun manier van boeren sta!

Rol van de consument

Tot slot wil ik nog benadrukken dat de verantwoordelijkheid van natuurbeheer niet alleen bij het Staatsbosbeheer of bij de boeren ligt. Consumenten hebben hierin ook een belangrijke rol. Als je grutto’s wilt in je landschap, kies dan niet voor de goedkoopste melk in de supermarkt. En vind je duurzaamheid en diervriendelijkheid belangrijk? Koop dan biologisch vlees. Boeren kunnen alles produceren, maar zijn afhankelijk van de vraag van consumenten. Consumenten moeten wel bereid zijn een kleine meerprijs te betalen voor de goede, natuurlijke producten. Gelukkig stijgt het aandeel biologisch langzaam, maar niet snel genoeg als je het mij vraagt. Een mooi doel voor de komende jaren. En mijn eigen doel? Ik hoop vooral meer boeren te bewegen om in ruil voor grond van Staatsbosbeheer meer rekening te houden met natuur en biodiversiteit op het eigen bedrijf.

Over Luuk Oevermans
Luuk Oevermans is 62 jaar en teamleider bij Staatsbosbeheer van ‘t Groene Hart (Zuid-Holland). Samen met zijn vrouw woont hij in Lexmond, waar hij volop geniet van de mooie omgeving. Luuk heeft vijf kinderen en twee kleinkinderen. En natuurlijk is natuur zijn passie! In zijn functie stuurt hij de boswachters in het gebied aan, die bezig zijn om de paar duizend hectare natuur en recreatieterrein optimaal te beheren. Daarnaast heeft hij veel contact met bijvoorbeeld waterschappen, provincie, gemeenten en… boeren!